ĐÀO TẠO SAU ĐẠI HỌC CỦA TRUNG TÂM ITIMS

I. MỤC TIÊU ĐÀO TẠO

    Trung tâm Quốc tế Ðào tạo về Khoa học Vật liệu (gọi tắt là ITIMS), được thành lập 17/12/ 1992 là một cơ sở đào tạo sau đại học trực thuộc Bộ Giáo Dục và Ðào tạo.

    Trung tâm ITIMS thực hiện nhiệm vụ Bộ Giáo dục và Ðào tạo giao là đào tạo cao học và phối hợp với trường ÐHBK Hà Nội và trường ÐHKHTN - ÐHQG Hà nội đào tạo nghiên cứu sinh về lĩnh vực khoa học vật liệu. Các hoạt động đào tạo đó cũng được thực hiện trong khuôn khổ dự án hợp tác quốc tế " Trung tâm Quốc tế Ðào tạo về Khoa học vật liệu -ITIMS " do chính phủ Hà lan tài trợ. Ở Việt nam Trung tâm ITIMS là cơ sở đầu tiên tiến hành đào tạo sau đại học về chuyên ngành khoa học vật liệu nhằm thực hiện đào tạo tại chỗ các cán bộ khoa học chất lượng cao, đáp ứng cho nhu cầu cán bộ của các ngành công nghiệp điện và điện tử non trẻ của đất nước.

    Các học viên sau khi tốt nghiệp vừa có kiến thức cơ bản chắc chắn vừa được trang bị những hiểu biết tốt nhất về công nghệ chế tạo các vật liệu. Vì vậy họ có khả năng giải quyết các nhiệm vụ thực tiễn về kỹ thuật tại các cơ sở công nghiệp hoặc thực hiện các nghiên cứu trong các Viện nghiên cứu và giảng dạy trong các Trường đại học.

II. ĐỐI TƯỢNG TUYỂN VÀ CHẾ ĐỘ KHUYẾN KHÍCH

    Số lượng tuyển cao học và nghiên cứu sinh từ 1997 đến nay được trình bày trong bảng dưới đây:

Năm

Số lượng tuyển cao học

Số lượng tuyển nghiên cứu sinh

Số học viên cao học tốt nghiệp

Số nghiên cứu sinh bảo vệ

1993

23

8

1994

27

1995

29

14

1996

24

9

20

1997

14

25

1998

24

22

1999

23

4

8

4

2000

24

23

1

2001

30

6

19

2

    Do đặc thù của chuyên ngành khoa khoa học vật liệu nên đầu vào của Trung tâm ITIMS là các sinh viên đã tốt nghiệp đại học chuyên ngành vật lý, hóa học, luyện kim và điện-điện tử. Các sinh viên tham gia dự tuyển chủ yếu từ các trường đại học ở phía Bắc như trường Ðại học Bách khoa Hà nội, trường Ðại học Khoa học Tự nhiên, trường Ðại học Sư phạm và một số ít từ các cơ sở đào tạo ở phía nam như Ðại học Huế, Ðại học Ðà nẵng, Ðại học Tây nguyên, Ðại học BKHCM...Các học viên hiện đang học tập tại Trung tâm ITIMS đại đa số là theo nguyện vọng nhằm nâng cao trình độ của bản thân.

    Do có một phần hỗ trợ của dự án ITIMS, các học viên cao học và nghiên cứu sinh của Trung tâm không phải đóng góp tiền học phí. Trong điều kiện kinh phí cho phép Trung tâm cấp học bổng hàng tháng cho các nghiên cứu sinh. Ðể khuyến khích thành tích cao trong học tập, các học viên đạt thành tích xuất sắc trong học tập sẽ được cấp học bổng. Mức học bổng được phân loại tuỳ theo kết quả học tập của học viên. Ðặc biệt đối với các học viên có hoàn cảnh khó khăn Trung tâm đã trích một phần quỹ học bổng để hỗ trợ cho các học viên đó bớt khó khăn và yên tâm học tập, góp phần đảm bảo chất lượng đào tạo tại Trung tâm.

III. CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO SAU ĐẠI HỌC

1. Chương trình đào tạo Thạc sĩ

    Từ năm 1993 đến nay hàng năm trung tâm ITIMS đã tiến hành tuyển sinh từ 25 - 30 học viên cho mỗi khoá. Ngày 17/12/2001 vừa qua Trung tâm đã trao bằng tốt nghiệp cao học cho 19 học viên khoá ITIMS'99. Như vậy cho đến nay trung tâm ITIMS đã tuyển sinh và đào tạo được 9 khoá cao học với tổng số 220 học viên, trong đó có 7 khoá với tổng số 131 học viên đã tốt nghiệp.

    Trung tâm ITIMS thực hiện đào tạo cao học hệ tập trung trong thời gian 2 năm. Chương trình học được tổ chức trong 4 học kỳ.

     Học kỳ 1: Các môn cơ bản

        1.1. Nhập môn ANSI, MS-DOS, UNIX         15h LT + 60h TH

        1.2. Ðiện tử cơ sở                                  44h + 16h

        1.3. Tin học Vật lý 1                               30h + 40h

        1.4. Vật lý lý thuyết (phần cơ sở)

                1.4.1. Cơ lượng tử                          28h

                1.4.2. Vật lý thống kê                     24h

        1.5. Vật lý lý thuyết (phần nâng cao)        30h

        1.6. Hoá học                                          28h + 24h

        1.7. Vật lý chất rắn                                 45h

        1.8. Tiếng Anh 1                                     60h

        1.9. Phương pháp nghiên cứu khoa học       30h

    Học kỳ 2: Các môn cơ sở chuyên ngành khoa học vật liệu

 2.1. Khoa học Vật liệu                             56h LT + 60h TH

 2.2. Vi cấu trúc                                      24h + 24h

 2.3. Tin học Vật lý 2                               46h + 44h

 2.4. Cấu trúc điện tử của vật liệu              45h + 15h

 2.5. Mô phỏng vật liệu                             36h + 46h

 2.6. Kinh tế                                            48h

 2.7. Tiếng Anh 2                                      60h

         2.8. Triết học                                          90h

    Học kỳ 3: Các môn chuyên ngành gồm các môn chung và các môn tự chọn

        Các môn chung

         3.1. Hoá lý bề mặt                                    24h

         3.2. Vật lý bán dẫn                                   40h

         3.3. Vật liệu từ                                         40h

         3.4. Siêu dẫn                                            30h

         3.5. Tiếng Anh 3                                        80h

         3.6. Vật lý và công nghệ màng mỏng             40h

        Các môn tự chọn:

         3.7. Quá trình từ hoá                                  20h

         3.8. Vật liệu từ mềm                                   20h

         3.9. Vật liệu từ cứng                                  20h

         3.10. Vật liệu ghi từ                                   20h

         3.11. Linh kiện bán dẫn                               20h

         3.12. Sensor bán dẫn                                 20h

         3.13. Công nghệ Sol-gel                             20h

         3.14. Quang điện tử                                  20h

         3.15. Polymer và Composite                        20h

         3.16. Công nghệ gốm mới                           20h

         3.17. Gốm kim loại                                     20h

         3.18. Mô phỏng linh kiện bán dẫn                 20h

         3.19. Vật liệu điện hoá                               20h

         3.20. Thực hành CN vật liệu từ                    60h

         3.21. Thực hành CN vật liệu bán dẫn            60h

Học kỳ 4: Luận án cao học (20 tuần).

    Do đặc thù của chuyên ngành khoa học vật liệu là một lĩnh vực liên ngành nên đối tượng tuyển chọn đầu vào của Trung tâm là các sinh viên tốt nghiệp các ngành hoá, vật lý, luyện kim, điện-điện tử. Vì vậy, để đồng nhất hoá kiến thức cơ bản của học viên, trong học kỳ 1 ngoài các môn học chung, các học viên gốc Hoá sẽ được học thêm môn Vật lý lý thuyết cơ sở (cơ lượng tử + vật lý thống kê) trong khi đó các học viên gốc Vật lý học môn Hoá cơ sở. Mặt khác để chuẩn bị học các môn cơ sở khoa học vật liệu, các học viên được trang bị kiến thức cơ bản về Vật lý lý thuyết nâng cao, Hoá phân tích, Vật lý chất rắn.

    Trong chương trình đào tạo, Trung tâm đã chú ý xây dựng thiết kế các môn đặc thù của lĩnh vực đào tạo này như "Khoa học vật liệu", "Hoá lượng tử trong liên kết phân tử và chất rắn " và "Mô hình hoá vật liệu". Nội dung đào tạo cao học tại ITIMS không chỉ có tính chuyên sâu mà còn mang tính tổng hợp toàn diện. Ngoài các môn học liên quan tới lĩnh vực khoa học vật liệu, các học viên còn được học thêm các môn bổ trợ như "Tiếng Anh", "Kinh tế quản lý", "Phương pháp nghiên cứu khoa học" và "Triết học". Trong chương trình đào tạo tại ITIMS, tin học là một nội dung rất được chú trọng. Tổng số giờ dành cho tin học là 235 giờ. Ngoài môn "Nhập môn ngôn ngữ ANSI -C và hệ điều hành MS - DOS và UNIX", các học viên được học môn "Tin học Vật lý " 1 (phần cứng ghép nối) và môn "Tin học vật lý 2" (phần mềm tính toán). Bên cạnh đó các học viên cũng được trang bị các kiến thức cơ bản về điện tử tương tự, điện tử số với môn "Ðiện tử cơ sở".

    Một đặc điểm quan trọng trong đào tạo Cao học tại trung tâm ITIMS là sự kết hợp tốt giữa lý thuyết và thực hành. Ðể tránh tình trạng "dạy chay" và "học chay" , ở ITIMS khi học các môn cơ bản và môn cơ sở các học viên đều được làm thực tập. Ðây cũng chính là yếu tố để đảm bảo chất lượng đào tạo tại ITIMS. Ðối với các môn cơ bản và cơ sở thời gian dành cho thực tập chiếm khoảng 1/ 3 tổng thời gian. Tại ITIMS đã xây dựng được 13 môn thực tập tại các phòng thí nghiệm của Trung tâm như phòng thí nghiệm khoa học vật liệu, phòng thực tập máy tính, phòng thí nghiệm hoá, phòng sạch, phòng thí nghiệm màng mỏng từ. Ðặc biệt Trung tâm ITIMS đã xây dựng 2 môn thực tập về công nghệ vật liệu từ và công nghệ vật liệu bán dẫn giúp cho học viên có kỹ năng về công nghệ đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện luận án. Ðể tăng cường tính thực tiễn, trong qúa trình đào tạo Trung tâm ITIMS còn tổ chức cho học viên cao học đi thăm quan các cơ sở công nghiệp mũi nhọn của đất nước liên quan tới vật liệu như nhà máy chế tạo biến thế ABB, nhà máy cáp quang, nhà máy kính Ðáp cầu, khu công nghiệp điện tử Sài đồng... Các đợt thăm quan giúp cho học viên có kiến thức thực tế hiểu thêm được thực trạng phát triển công nghiệp vật liệu và góp phần vào định hướng lựa chọn đề tài của luận án.

    Hàng năm, chương trình đào tạo được Trung tâm ITIMS xem xét để hoàn thiện và cập nhật. Nội dung chương trình đào tạo được Hội đồng Tư vấn Quốc tế của trung tâm ITIMS góp ý và thông qua tại cuộc họp thường niên. Việc xem xét hoàn thiện nội dung đào tạo đối với Trung tâm được đặt ra bởi chính yêu cầu đòi hỏi của sự phát triển trong lĩnh vực khoa học vật liệu cũng như do yêu cầu thực tế của nền công nghiệp điện tử của đất nước. Sự hoàn thiện chương trình trước hết thể hiện trong việc chỉnh lý, đưa các kiến thức cập nhật vào trong môn học. Mặt khác để hoàn thiện chương trình đào tạo, Trung tâm đã đưa vào các môn học mới có tính hiện đại và thực sự là cơ sở cho đào tạo chuyên ngành khoa học vật liệu. Vì vậy môn "vật lý chất rắn nâng cao" (VLCR 2) đã được thay thế bởi môn "Hóa lượng tử trong liên kết phân tử và chất rắn". Ðể đáp ứng việc mở rộng các hướng chuyên môn trong lĩnh vực khoa học vật liệu Trung tâm còn đưa thêm vào chương trình đào tạo một số môn chuyên ngành tự chọn đang được thế giới quan tâm như: " Vật liệu polymer và composit", "Công nghệ gốm cao cấp " , "Gốm kim loại" và "Vật liệu điện hoá". Ðối với việc học các môn chuyên ngành tự chọn, sự lựa chọn môn học đối với học viên được thực hiện khá mềm dẻo. Ngoài 4 môn tối thiểu, học viên có thể học thêm các môn khác. Việc bố trí dạy các môn tự chọn không bị chồng chéo sẽ tạo cơ hội cho học viên theo học các môn theo sở thích.

    Một số hướng chuyên sâu:

        1.1. Vật lý và vật liệu từ:

- Vật liệu từ màng mỏng

- Vật liệu từ khối

- Cảm biến và linh kiện từ

- Các vật liệu từ khác

1.2. Vật lý và vật liệu bán dẫn:

- Vật liệu bán dẫn

- Linh kiện và cảm biến bán dẫn

- Cảm biến sinh học

1.3. Các dạng vật liệu khác:

- Vật liệu bio-composite

- Vật liệu quang điện tử và quang tử

        1.4. Mô hình hoá vật liệu

    Các học viên cao học của Trung tâm sau khi tốt nghiệp đã phát huy tốt kiến thức học được trong các công tác thực tiễn của mình. Ngoài một số học viên suất sắc, được tiếp tục đào tạo nghiên cứu sinh tại Trung tâm, phần lớn các học viên cao học đều đã được tuyển vào làm việc tại các cơ sở kinh tế trong nước, các cơ sở liên doanh với nước ngoài, cũng như tại các trường đại học và viện nghiên cứu ở trong nước và nước ngoài.

2. Chương trình đào tạo Tiến sĩ

    Về đào tạo nghiên cứu sinh, do đặc thù là một cơ sở đào tạo có sự hỗ trợ quốc tế, Trung tâm ITIMS đã xây dựng mô hình nghiên cứu sinh "kết hợp" và nghiên cứu sinh "song song". Ðối với hình thức "song song", nghiên cứu sinh chủ yếu làm tại cơ sở trong nước. Tuy nhiên Trung tâm tạo điều kiện để nghiên cứu sinh có cơ hội được thực tập một thời gian ngắn ở nước ngoài. Ðối với hình thức nghiên cứu sinh "kết hợp", nghiên cứu sinh tiến hành nghiên cứu dưới sự hướng dẫn của một thày trong nước và một thày ở nước ngoài. Trong quá trình làm luận án, nghiên cứu sinh thực hiện nghiên cứu 1/ 2 thời gian ở trong nước và 1/ 2 thời gian ở nước ngoài. Ðây là mô hình rất có hiệu quả vì nó cho phép nghiên cứu sinh được cập nhật và tiếp cận với các kỹ thuật công nghệ tiên tiến, thực hiện các hướng nghiên cứu mũi nhọn đang được quan tâm trên thế giới. Mặt khác mô hình này cho phép có sự trao đổi và hợp tác nghiên cứu hiệu quả giữa các nhà khoa học trong nước và các nhà khoa học trên thế giới.

    Các đề tài nghiên cứu đối với nghiên cứu sinh được hoạch định theo các hướng sau:

- Các tính chất cơ bản của màng mỏng từ đơn lớp và đa lớp.

- Mô hình hóa công nghệ và tính chất vật lý của các linh kiện bán dẫn.

- Tính chất và công nghệ của vật liệu từ cứng.

- Công nghệ và tính chất vật lý của các linh kiện bán dẫn.

- Cảm biến môi trường

- Linh kiện vi cơ.

    Các nghiên cứu này nằm trong khuôn khổ chương trình vật liệu, một trong các hướng ưu tiên phát triển của Việt nam.

    Phối hợp với các cơ sở bạn, Trung tâm ITIMS đã chiêu sinh khóa đầu tiên năm 1993 và cho đến nay đã tuyển đào tạo được 4 khoá với tổng số 23 nghiên cứu sinh trong đó 6 nghiên cứu sinh đã tốt nghiệp. Năm 2001 vừa qua 01 nghiên cứu sinh của Trung tâm đã bảo vệ xuất sắc luận án Tiến sĩ tại Hà lan đồng thời 01 nghiên cứu sinh đã bảo vệ xuất sắc luận án Tiến sĩ trong nước. Theo dự kiến sẽ có 04 nghiên cứu sinh bảo vệ luận án trong năm 2002. Các nghiên cứu sinh do Trung tâm đào tạo chính là nguồn bổ xung chủ yếu đối với lực lượng cán bộ của Trung tâm. Ban Giám đốc Trung tâm thực sự coi các nghiên cứu sinh là lực lượng nòng cốt trong các hoạt động đào tạo và nghiên cứu.

IV. CÁN BỘ GIẢNG DẠY

TT

Họ và tên

Học hàm học vị

1

Thân Ðức Hiền

GS. TSKH.

2

Nguyễn Phú Thùy

GS. TSKH.

3

Nguyễn Ðức Chiến

PGS. TS.

4

Nguyễn Thế Hiện

TS.

5

Võ Thạch Sơn

PGS. TS.

6

Chu Văn Thắng

TS.

7

Nguyễn Khắc Mẫn

TS.

8

Vũ Ngọc Hùng

TS.

9

Trần Kim Anh

PGS. TS.

10

Trần Quang Vinh

TS.

11

Nguyễn Xuân Chánh

PGS. TS.

12

Phạm Luận

PGS. TS.

13

Phạm Khắc Hùng

TS.

14

Lưu Tuấn Tài

TS.

15

Lê Ðức Tùng

TS.

16

Nguyễn Văn Hoàng

Cử nhân

17

Vũ Anh Minh

Th.S.

18

Bùi Thị Hằng

Th.S.

19

Dư Thị Xuân Thảo

TS.

20

Nguyễn Như Toàn

TS.

21

Nguyễn Anh Tuấn

TS.

        Trong tổng số 21 cán bộ cơ hữu của Trung tâm có 7 GS, PGS và 17 người có trình độ TS. Ðội ngũ cán bộ của Trung tâm là các cán bộ giảng dạy có trình độ chuyên môn vững, có kinh nghiệm trong giảng dạy Ðại học và Sau đại học, có nhiều người là các chuyên gia đầu ngành về lĩnh vực vật liệu từ, vật liệu bán dẫn, siêu dẫn và vật lý nhiệt độ thấp. Ý tưởng thành lập Trung tâm ITIMS là nhằm xây dựng một cơ sở nghiên cứu và đào tạo mạnh ở trong nước về lĩnh vực khoa học vật liệu, tạo điều kiện để các nhà khoa học trong nước có thể cùng tham gia nghiên cứu và đào tạo về lĩnh vực này. Chính vì vậy, các nhà khoa học có uy tín ở nhiều cơ sở khoa học khác trong nước như trường Ðại học Khoa học Tự nhiên, trường Ðại học Bách khoa Hà nội, Trung tâm Khoa học Tự nhiên và Công nghệ Quốc gia đã được mời tham gia giảng dạy, hướng dẫn nghiên cứu sinh và tiến hành các nghiên cứu khoa học tại Trung tâm ITIMS. Số cán bộ này phần lớn là các nhà khoa học thuộc 14 phòng thí nghiệm phối thuộc của ITIMS.    

    Là một Trung tâm có hợp tác Quốc tế, trong đào tạo cao học và nghiên cứu sinh, nhiều nhà khoa học có uy tín ở Châu Âu đã được mời tham gia tại Trung tâm ITIMS. Hàng năm Trung tâm mời một số giáo sư sang Trung tâm trực tiếp giảng dạy các môn đặc thù như Tin học Vật lý, Hóa lượng tử liên kết trong phân tử và chất rắn...Mặt khác để tiếp thu kiến thức cập nhật, hàng năm nhân dịp họp Hội đồng Tư vấn Quốc tế, Trung tâm cũng đã mời một số thành viên Hội đồng thuyết giảng các vấn đề hiện đang được quan tâm trên thế giới cho học viên cao học và nghiên cứu sinh. Trong đào tạo nghiên cứu sinh, Trung tâm cũng đã mời một số nhà khoa học ở nước ngoài tham gia trực tiếp đồng hướng dẫn hoặc tham gia cố vấn khoa học.

    Như vậy đối với công tác đào tạo cao học và nghiên cứu sinh, Trung tâm đã xây dựng được đội ngũ cán bộ có kinh nghiệm và trình độ cao. Ðây chính là một yếu tố đảm bảo cho công tác đào tạo sau đại học tại Trung tâm đạt chất lượng cao. Công tác đào tạo các cán bộ Khoa học trẻ tại Trung tâm đã được quan tâm chú trọng.

V. ĐÀO TẠO NGOẠI KHOÁ

1. Tin học cơ sở:

- Kiến trúc máy tính

- Kiến thức điện tử cơ sở

- Lập trình điều khiển tự động, xây dựng hệ đo ghép nối máy tính

    Học viên sẽ được trang bị những hiểu biết và kỹ năng làm việc căn bản với máy tính, nắm bắt được các kỹ thuật đo và điều khiển trên máy tính.

2. Tin học nâng cao:

- Mô phỏng và mô hình hoá trên máy tính

- Kỹ thuật xử lý tín hiệu

- Kỹ thuật tính toán

    Các học viên được nâng cao kỹ năng tính toán, xử lý và mô phỏng trên máy tính 

3. Các khoá tin học khác

- Tin học ứng dụng (OFFICE, CAD/CAM)

- Mạng và Internet

- Cơ sở dữ liệu

- Thiết kế